Γεωμετρική-Αρχαϊκή Εποχή Στο χώρο του Αιγαίου ο Ίππος ως πολεμικό μέσο εμφανίζεται από το 1700 π.Χ. Η αρχική χρήση του ζώου είναι ή έλξη των αρμάτων. Η σπουδαιότητα του Ίππου ως πολεμικού μέσου φαίνεται στα ποιήματα του Ομήρου που ονομάζει τους Ίππους του Άρη: Πανικό και Φόβο (1) αλλά και του Ησιόδου που τον επιβεβαιώνει (2) Οι νομάδες των στεπών ήσαν οι πρώτοι που εξέλιξαν την τέχνη της ιππασίας αλλά η διάδοσή της στη Βαλκανική οφείλεται μάλλον στους Θράκες. Οι αγώνες τον Μινωϊτών και Μυκηναίων να δημιουργήσουν αποικίες στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού στη Θράκη είναι μάλλον η πηγή του μύθου των ανθρωποβόρων Ίππων του Διομήδη. Ο Ηρακλής καταφέρνει τελικά να συλλάβει και να φέρει στις Μυκήνες τα τρομερά ζώα.(3). Από το μύθο συνάγουμε ότι η διάδοση της Ιππικής Τέχνης στην Νότιο Ελλάδα ήταν μία μακρά και επίπονη διαδικασία. Ο σχετικός με τη ζώνη της Ιππολύτης άθλος του Ηρακλή (4) μας πληροφορεί ότι οι Έλληνες επηρεάστηκαν πολύ από τους Σκύθες στο θέμα του εξοπλισμού των Ίππων. Πολλοί πιστεύουν ότι το Ιππικό αρχικά, έπαιζε περισσότερο το ρόλο των ανιχνευτών, καθώς η παράδοση ήθελε τους αριστοκράτες αρματιστές να κυριαρχούν στο πεδίο της μάχης και οι μικρόσωμοι Ελληνικοί Ίπποι δεν μπορούσαν να μεταφέρουν θωρακισμένους άνδρες. Καθώς όμως άρχιζαν να εμφανίζονται μεγαλύτεροι Ίπποι, οι ένοπλοι ιππείς άρχισαν να κάνουν δυναμικά την παρουσία τους στο πεδίο της μάχης. Σε αντίθεση με τους αρματιστές που πολεμούσαν οι μισοί, λόγω της ανάγκης ηνιόχου, το σύνολο των ιππέων μπορούσε να εμπλακεί. Η ξαφνική έφοδος μαχητών που είχαν την δεξιότητα να ιππεύουν και να πολεμούν ταυτόχρονα έδωσε βάση στο μύθο των Κενταύρων. Κάποιοι ετυμολογούν τη λέξη Κένταυρος ως «φονεύς ταύρων» (5). Υποστηρίζουν ακόμα ότι οι ιππείς βοήθησαν στην επικράτηση των Δωριέων έναντι των Αχαιών που είχαν σαν έμβλημα τον ταύρο. Άλλοι υποστηρίζουν ότι οι σχετικοί με την βιαιότητα των Κενταύρων μύθοι έχουν σαν πηγή τους τα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι Δωριείς από τους απρόβλεπτους Θράκες ή Σκύθες συμμάχους τους που πολεμούσαν έφιπποι. Υπάρχει και η άποψη ότι η θεώρηση των Κενταύρων έχει να κάνει με ανιμιστικές τελετές προς τιμήν της Σελήνης που διεσώζοντο στην περιοχή της. Θεσσαλίας. (6) Με το χαοτικό τρόπο μάχης να κυριαρχεί στη Γεωμετρική περίοδο το Ιππικό μεσουρανούσε. Ο πόλεμος είχε τη μορφή επιδρομών και οι ιππείς ήσαν πολύτιμοι στο να τρομοκρατούν του ανοργάνωτους πλέον πεζούς. Ήσαν επίσης επιδέξιοι στην αρπαγή κοπαδιών εκμεταλλευόμενοι στο έπακρο την ευκινησία τους. Ο μύθος των Διοσκούρων που θεωρούνται προστάτες των ιππέων έχει σίγουρα σχέση με τη σημασία που αποδίδετο στο Ιππικό. Ήδη όμως από την εποχή του του Ομήρου επανεμφανίζεται η πυκνή παράταξη που αναχαίτιζε αποτελεσματικά την ορμή του εχθρού.(7) Οι βαριά οπλισμένοι πεζοί που διατηρούσαν τη συνοχή τους μπορούσαν να αναχαιτίσουν του ιππείς. Μέχρι το τέλος τη αρχαϊκής περιόδου όμως οι οπλίτες ήταν περιορισμένοι στον αριθμό καθώς ήσαν σχεδόν όλοι αριστοκράτες και αποτελούσαν μικρό μέρος του συνολικού αριθμού μαχητών. Το Ιππικό μπορούσε να αποφύγει το μέτωπο των οπλιτών και επιτεθεί στους ελαφρότερα εξοπλισμένους μαχητές. Αν τους έτρεπε σε φυγή θα αποκάλυπτε τα πλευρά της φάλαγγας με καταστρεπτικά αποτελέσματα. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση που το Ιππικό έκρινε την μάχη στη αρχαϊκή περίοδο ήταν ο πόλεμος μεταξύ Ερέτριας και Χαλκίδας για το Ληλάντιο πεδίο. (8) Οι «ιπποβότες», αριστοκράτες δηλαδή της Χαλκίδας έκλεισαν συμφωνία με τον Θεσσαλό Κλεόμαχο για να έχουν συνδρομή των περίφημων Θεσσαλών ιππέων. Οι Θεσσαλοί νίκησαν το ελαφρότερο Ιππικό των Ερετριέων και των συμμάχων τους και μετά πλευροκόπησαν το Πεζικό γέρνοντας την πλάστιγγα υπέρ τον Χαλκιδέων. Ο Κλεόμαχος σκοτώθηκε στη μάχη και οι Χαλκιδείς τον τιμούσαν σαν τοπικό ήρωα. Οι Θεσσαλοί ιππείς γίνονται περιώνυμοι και αρχίζουν να γίνονται αναπόσπαστο μέρος των μισθοφορικών δυνάμεων που υπηρετούν του διάφορους τυράννους που εμφανίζονται κατά την αρχαϊκή περίοδο. Οι πιο διάσημοι είναι οι ιππείς του Κινέα που υπηρετούν τον Πεισίστρατο. Κυριαρχώντας στις Αττικές πεδιάδες εμποδίζουν τις επιδρομές των Αλκμεωνιδών και των συμμάχων τους. Καταφέρνουν μάλιστα να αποκρούσουν τη Λακωνική μόρα της Σκιρίτιδος υπό τον Αγχίμολο με βαρειές απώλειες. (9) Θεσσαλικό Ιππικό Όπως αναφέρθηκε, οι Θεσσαλοί ιππείς έγιναν περιζήτητοι μισθοφόροι. Η Θεσσαλική πεδιάδα ήταν ιδανική περιοχή για την ανάπτυξη Ίππων. Η γόνιμη Θεσσαλική γη έκανε πλούσιους τους εντοπίους αριστοκράτες που δημιούργησαν Ιπποφορβεία. Μέχρι τον Μεσαίωνα οπότε ανακαλύφθηκε ειδική σαγή που επέτρεπε τη χρήση του Ίππου για εργασία, η κατοχή αυτών τον ζώων ήταν προνόμιο των πλουσίων, καθώς δεν υπήρχε άλλη χρήση για τους Ίππους πλην του κυνηγιού και του πολέμου. Οι Θεσσαλικές πόλεις σχημάτιζαν μία ομοσπονδία γνωστή ως «Κοινόν των Θεσσαλών». Εξέλεγαν έναν ανώτατο στρατιωτικό διοικητή που ονομάζονταν ταγός, δηλαδή αυτός που τάσσει τους άνδρες-ο ηγήτωρ. Δύο οικογένειες οι Αλευάδες της Λαρίσης και οι Σκοπάδες της Κραννώνας ανταγωνίζονταν αμείλικτα για το αξίωμα της «ταγείας των Θεσσαλών». Σύμφωνα με ένα απόσπασμα από το απωλεσθέν έργο του Αριστοτέλους «Θετταλών Πολιτεία», ο πρώτος ταγός ήταν ο Αλεύας ο Ερυθρός. Αυτός χώρισε τη Θεσσαλία σε τέσσερις περιφέρειες (τετραρχίες). Κάθε τετραρχία διαιρέθηκε σε κλήρους που έκαστος εξ αυτών έπρεπε να παρέχει 40 ιππείς και 80 οπλίτες. (10) Η ισχύς των ιππέων τους έκανε τους Θεσσαλούς επικυρίαρχους των Αινιάνων και των Περραιβών που πολεμούσαν κυρίως ως ελαφροί πεζοί. Οι αντίπαλοι των Θεσσαλών είχαν σοβαρό πρόβλημα καθώς ο οπλιτικός τρόπος μάχης δεν είχε παγιωθεί στους Λοκρούς και τους Φωκείς. Οι Φωκείς όμως νίκησαν το Θεσσαλικό Ιππικό παρά την Υάμπολη με τη χρήση παραλλαγμένων ορυγμάτων. (11) Παρόλα αυτά η Θεσσαλία χάρις στο Ιππικό της, κατάφερε να υπερασπίσει αποτελεσματικά την εύφορη γη της. Η αντίθεση των Σκοπάδων και τον Αλευάδων προκάλεσε την κατάρρευση της άμυνας στα Τέμπη το 480 π.Χ. αλλά οι Θεσσαλοί γλίτωσαν τις συνέπειες του «Μηδισμού» χάρη στην υποστήριξη των Αθηναίων. Έγιναν λοιπόν σύμμαχοί τους μέχρι την ήττα των τελευταίων στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Η πτώση των Αθηνών άνοιξε την όρεξη των τυράννων των Φερρών για ηγεμονία στην Ελλάδα. Η δύναμη του Θεσσαλικού Ιππικού φτάνει του 16000 ιππείς. (12) Ήταν μια υπολογίσιμη δύναμη για την εξαντλημένη από τις εμφύλιες συγκρούσεις νότια Ελλάδα. Ο τύραννος Ιάσων των Φερρών, μάλιστα, προσπάθησε να δημιουργήσει στόλο. Αυτό προκάλεσε ανησυχίες στην Αχαιμενική Αυλή. Δεν αποκλείεται λοιπόν περσικός δάκτυλος στη δολοφονίες των Φερραίων αρχόντων αλλά και η χρηματοδότηση των Βοιωτών προκειμένου να τους αντιταχθούν. (13) Η Θεσσαλία σπαρασσόμενη από την εμφύλια σύγκρουση περνά στην κυριαρχία του Φιλίππου Β’ και το περίφημο ιππικό της στην υπηρεσία του. Αθηναϊκό Ιππικό Αν και οι οι αριστοκρατικές οικογένειες των Αθηνών είχαν την δυνατότητα εκτροφής Ίππων, οι Αθηναίοι άργησαν να αναπτύξουν Ιππικό. Οι περισσότεροι αριστοκράτες έτρεφαν Ίππους για τα άρματά τους ή για αρματοδρομίες. Αν και υπήρξε πρόβλεψη στη νομοθεσία του Σόλωνα για τους πολίτες που λόγω εισοδήματος μπορούσαν να τρέφουν Ίππους, (τριακοσιομέδιμνοι) τα αποτελέσματα ήσαν πενιχρά. Οι πρώτοι μάχιμοι ιππείς ίσως ανήκουν στη φρατρία των Παιονιδών του Πεισιστράτου καθώς ο Ίππος εμφανίζεται στα εμβλήματα των ασπίδων τους. Οι Αθηναίοι όμως διάγουν την περίοδο των Μηδικών Πολέμων χωρίς την υποστήριξη Ιππικού Γύρω στο 442 π.Χ., όταν επώνυμος άρχων ήταν ο Δίφιλος, πιθανόν με νόμο του Περικλέους το σώμα το ιππέων αυξάνεται σε χίλιους άνδρες. Πλέον, λοιπόν, των οπλιτών κάθε Αθηναϊκή φυλή ήταν υποχρεωμένη να παράσχει έναν αριθμό ιππέων. Τους ιππείς κάθε φυλής διοικούσε ο φύλαρχος. Οι φύλαρχοι υπάγονταν σε δύο ίππαρχους που είχαν την συνολική διοίκηση του Ιππικού και εκλέγονταν κάθε χρόνο. Το Ιππαρχείον ήταν κοντά στην Αγορά αλλά μέχρι τώρα είναι άγνωστο πού ακριβώς. Τόσο οι άνδρες όσο και οι Ίπποι περνούσαν από δοκιμασία κάθε χρόνο. Οι αποτυχόντες διαγράφονταν από τις καταστάσεις των μονάδων. Στη διάρκειά του Πελοποννησιακού Πολέμου και μετά, καθιερώθηκε επίδομα μιας δραχμής για τη διατροφή του Ίππου. Με την είσοδο σε εμπόλεμη υπηρεσία παρείχετο ένα επιπλέον επίδομα (κατάστασις) που όμως έπρεπε να επιστραφεί με την λήξη του πολέμου εκτός και αν το ζώο είχε πεθάνει ή αχρηστευθεί στη διάρκεια που υπηρετούσε. Οι Αθηναίοι είχαν μονάδες βαρέως Ιππικού και ελαφρού Ιππικού όπου συνήθως υπηρετούσαν οι νεώτεροι σε ηλικία (14) Στο ελαφρύ Ιππικό μπορούμε να κατατάξουμε και τους ιπποτοξότες. (15) Είναι σχεδόν σίγουρο ότι αυτοί ήταν Σκύθες ή Θράκες με τους δεύτερους λιγότερο πιθανούς. Το Αθηναϊκό Ιππικό έδρασε και διακρίθηκε κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Οι ηγήτορες της Αττικής είχαν σοβαρές αμφιβολίες για επικράτησή τους έναντι των Πελοποννησίων οπλιτών ιδιαίτερα των Σπαρτιατών. Ήσαν αποφασισμένοι όμως να μην τους επιτρέψουν να λεηλατούν τη γη της Αττικής ατιμώρητοι. Η λεηλασία της εχθρικής γης γίνονταν από το ελαφρύ πεζικό ή από οπλίτες που είχαν αφήσει το βαρύ οπλισμό τους στο στρατόπεδο. Για να λεηλατήσουν οι Πελοποννήσιοι έπρεπε να διασπαστούν σε μικρές ομάδες. Οι Αθηναίοι εξαπέλυσαν εναντίον τους το Ιππικό τους και τους επέφεραν βαρειές απώλειες (16) Οι ομάδες δολιοφθοράς έπρεπε να υποστηρίζονται από τμήματα οπλιτών πίσω από τα οποία κατέφευγαν αν στο μεταξύ δεν τους ενέπλεκαν οι ελαφροί ιππείς και ψιλοί των Αθηναίων. Το βαρύ Αθηναϊκό Ιππικό παρείχε υποστήριξη σε περίπτωση που τα ελαφρά τμήματα εδέχοντο πίεση από το βαρύ εχθρικό ιππικό ιδιαίτερα το Βοιωτικό. Ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο στην παρεμπόδιση των δραστηριοτήτων του στρατοπέδου της Δεκέλειας. (17) Οι ιππείς των Αθηναίων μεταφερόμενοι από το στόλο ήσαν μία διαρκής απειλή για τα Πελοποννησιακά παράλια. (18) Ήσαν επίσις χρήσιμοι σε μικρούς αριθμούς για να υποτάξουν του δύστροπους νησιώτες συμμάχους των Αθηναίων που στερούντο επαρκούς οπλιτικού σώματος. Η μεγάλη δοκιμασία για το Αθηναϊκό Ιππικό υπήρξε η Σικελική εκστρατεία. Οι Αθηναίοι παρά τις προειδοποιήσεις του Νικία υπετίμησαν τον αντίπαλο.(19) Έστειλαν μάλιστα ιππείς πεζούς με την προοπτική να προμηθευτούν Ίππους εκεί. (20) Η καταστροφή υπέσκαψε την Αθηναϊκή ισχύ και φυσικά τις δυνατότητές τους στο Ιππικό. Το κύκνειο άσμα του λαμπρού αυτού σώματος ήταν η μάχη των Ταμυνών στην Εύβοια. (21) Βοιωτικό Ιππικό Μετά τη Θεσσαλία, η βοιωτική πεδιάδα ήταν η πλέον κατάλληλη για την εκτροφή Ίππων. Το Βοιωτικό Ιππικό κάνει την εμφάνιση του στην Αρχαϊκή εποχή με την μάχη του Κερησσού όπου οι Βοιωτοί απέκρουσαν τους Θεσσαλούς (22) . Δυστυχώς αποδείχθηκε πολύ αποτελεσματικό εναντίον των Μεγαριτών και των Φλειούντιων στην μάχη των Πλαταιών πολεμώντας παρά το πλευρό των Περσών.(23) Η ακμή του Βοιωτικού Ιππικού αρχίζει με τον Πελοποννησιακό Πόλεμο όπου συμβάλλει στην απόκρουση των Θρακών μισθοφόρων στη Μυκαλησσό. (24) Προσφέρει επίσις σημαντικές υπηρεσίες στο Δήλιο και κατοχυρώνει την Θηβαϊκή κυριαρχία στην Βοιωτική πεδιάδα νικώντας τους Θεσπιείς υπό τον Φοιβίδα που σκοτώνεται στη μάχη. (25) ΟΙ ιππείς με τα λευκά κράνη είναι πολύτιμο όργανο στα χέρια του Πελοπίδα και αργότερα του Επαμεινώνδα στην εκδίωξη των Σπαρτιατών από τη Βοιωτία και την κατάλυση της ηγεμονίας τους. (26) Σταδιακά όμως αποδεικνύονται κατώτεροι των Θεσσαλών και κατόπιν των Αθηναίων στη Μαντίνεια. Η μάχη της Χαιρώνειας σηματοδοτεί το τέλος του Θηβαϊκού Ιππικού που συντρίβεται από τις επελάσεις των Μακεδόνων. Λακωνικό Ιππικό Όπως και οι άλλες δυνάμεις στην Αρχαϊκή Ελλάδα έτσι και οι Λακεδαιμόνιοι ανέπτυξαν έφιππους μαχητές. Λόγω της ανάπτυξης των οπλιτικών μεθόδων μάχεσθαι όμως ο τίτλος των ιππέων έγινε απλώς τιμητικός καθώς όλοι οι Λάκωνες μαχητές πολεμούσαν πεζή. Οι Ίπποι ετρέφοντο μόνο για συμμετοχή σε αγώνες όπως δείχνει η περίπτωση της πριγκίπισσας Κυνίσκας. (27) Το θέμα της ανάπτυξης έφιππης δύναμης τέθηκε δραματικά με τα γεγονότα της Πύλου. (28) Οι Σπαρτιάτες καταφρονούσαν την έφιππη υπηρεσία. Ο Ξενοφών μας πληροφορεί ότι το Λακωνικό Ιππικό ήταν ανεπαρκώς προετοιμασμένο και γι’ αυτό η απόδοσή του ήταν φτωχή. (29) Μόνο η εισαγωγή μισθοφόρων ιππέων βελτίωσε ελαφρώς την κατάσταση. (30) Αν και κάποια στιγμή ο Αγησίλαος έφτασε να διοικεί 1500 ιππείς, η πτώση της Σπάρτης έφερε και την εξάλειψη του Ιππικού της. Λοιποί Ιππείς. Το Θρακικό Ιππικό χρήζει μνείας καθώς όπως προαναφέρθηκε οι Θράκες επηρέασαν σημαντικά την εισαγωγή του νοτιότερα. Ο Ευριπίδης στη τραγωδία του Εκάβη ονομάζει τους Θράκες «Ιππικόν έθνος». Ένα κείμενο που αποδίδεται στον Κλήμεντα της Αλεξανδρείας (Στρώματα ΙΕ’) κατονομάζει τους Θράκες ως τους πρώτους που χρησιμοποίησαν ασπίδα έφιπποι. Οι περισσότεροι Θράκες ιππείς ήσαν μάλλον ιππακοντιστές και χρησιμοποιήθηκαν ευρέως ως Μισθοφόροι στις αποικίες της Μακεδονικής και Θρακικής ακτής. Οι σχεδόν ανεξάντλητες ορδές των Θρακών ιππέων αποτελούσαν πρόβλημα για τους αποίκους μέχρι την υποταγή τους στο Φίλιππο Β΄. Αν και αποικίες ήσαν πλούσιες οι κάτοικοί τους απέφευγαν τη στρατιωτική υπηρεσία. Ο Ξενοφών αναφέρει ότι ο Αγησίλαος υποχρέωνε τους πλουσιότερους αποίκους να συντηρήσουν Ίππους. Διεκήρυξε όμως ότι μπορούσε κάποιος να αποφύγει να υπηρετήσει ο ίδιος, αρκεί να παρείχε έναν πλήρως εξοπλισμένο ιππέα να υπηρετήσει αντ’ αυτού. (31) Το Ιππικό του ήταν τόσο καλής ποιότητας που κατάφερε να αντιπαραταχθεί επιτυχώς στους Θεσσαλούς κατά την επιστροφή του από την Ασία (32) Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο οι Σελινούντιοι και οι Ακαραγνατίνοι ήσαν οι πρώτοι οι οποίοι ανέπτυξαν Ιππικό στα Μεγάλη Ελλάδα. Ο Γέλων των Συρακουσών θα αποκρούσει με τη βοήθεια του Ιππικού του, τους Καρχηδονίους. Η αριστοκρατική τάξη των ιππέων στις Συρακούσες αντιμετωπίζονταν με υποψία λόγω των ολιγαρχικών φρονημάτων της. Αυτό δεν τους εμπόδισε να δυσκολέψουν τρομερά τους Αθηναίους κατά τη διάρκεια τη Σικελικής εκστρατείας. (33) Η συμβολή τους στην τελική συντριβή του Αθηναϊκού στρατού ήταν καταλυτική. (34) Στις Ιταλιωτικές αποικίες οι πολίτες είχαν εγκαταλείψει τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις και στηρίζονταν σε μισθοφόρους για την άμυνά τους. Θεωρούσαν τους Έλληνες τη κυρίως Ελλάδας απλοϊκούς χωρικούς που τους πλήρωναν για να διακινδυνεύσουν αλλά και τους υποπτεύονταν ως πιθανούς τυράννους. Αξιόλογο Ιππικό υπάρχει πλέον στον Τάραντα. Οι Ταραντίνοι ιππείς ήσαν βαριά οπλισμένοι και συνοδεύονταν από έναν υπηρέτη που ίσως πολεμούσε και ως ελαφρός ιππέας.(35) Εξοπλισμός – Τακτικές Όπως προαναφέρθηκε οι Έλληνες επηρεάστηκαν από τους Σκύθες και τους Θράκες στα θέματα των Ίππων και της Ιπποσκευής. Οι Ίπποι απεικονίζονται να φέρουν χαλινούς στην αγγειογραφία και την γλυπτική. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο υπάρχουν χαλινοί που μπορούν να προκαλέσουν μεγάλη δυσφορία σε ατίθασους Ίππους αν και ο Ξενοφών διαφωνεί με τη χρήση τους (36) Η σέλα ήταν γνωστή στους Σκύθες και του Θράκες και κατασκευαζόταν από πίλημα (τσόχα). Η διάδοσή της όμως στους Έλληνες ήταν αργή ίσως λόγω κόστους. Οι περισσότεροι ιππείς χρησιμοποιούσαν ένα απλό πανί για ιππεύουν άνετα. Ο Ξενοφώντας αναφέρει ότι μερικοί δεν χρησιμοποιούσαν ούτε αυτό (37). Αυτό συνάδει με μερικές απεικονίσεις αλλά καθώς η επαφή της ανθρώπινης σάρκας με το δέρμα του Ίππου δημιουργεί προβλήματα, οι ιππείς άρχισαν να χρησιμοποιούν ύφασμα ή προβιές ζώων για να ιππεύουν άνετα. Οι ιππείς που εκτελούν αποστολές βαρέως Ιππικού έφεραν μεταλλικούς ή λινούς θώρακες. Ο Ξενοφών συστήνει οι ιππείς να να χρησιμοποιούν επιχειρίδες και να θωρακίζονται και οι Ίπποι. Αυτό όμως απαιτούσε έξοδα και ήταν σπάνιο. (38) Κατάφρακτο Ελληνικό Ιππικό εμφανίζεται μόνο στην Ελληνιστική περίοδο. Επίσης συμβούλευε τη χρήση του Βοιωτικού κράνους. Η ασπίδα φαίνεται ότι ήταν διαδεδομένη παρά τα περί του αντιθέτου γραφόμενα. Την χρησιμοποιούσαν οι ιππείς της Γεωμετρικής εποχής και οι κλασσικοί Έλληνες μετά την επαφή τους με τους Θράκες και Σκύθες ιππείς. Η μηνοειδής ασπίδα φαίνεται να ήταν αρκετά διαδεδομένη ενώ στην Αρχαϊκή περίοδο φαίνεται να κυριαρχούσε η ασπίδα «βοιωτικού τύπου». Η ασπίδα ήταν πολύτιμη για τους ιππείς που είχαν να αντιπαλέψουν ψιλούς με εκηβόλα όπλα. Στην έφοδο οι ιππείς επιτίθονταν σε παράταξη βάθους 4 ανδρών αν στίχο (39) αλλά γινόταν προσπάθειες για αύξηση του βάρους καθώς οι Πέρσες ιππείς χρησιμοποιούσαν ακόμα πιο πυκνή παράταξη. Ο Ξενοφών συμβούλευε την ταχεία ορμητική έφοδο (40) αλλά και τη σύνεση με τη χρήση προφυλακών και προσεκτική εκλογή του εδάφους (41) Άλλη μέθοδος εφόδου ήταν το έμβολο. Ήταν ένας σφηνοειδής σχηματισμός που σκοπό είχε την διάρρηξη της εχθρικής παρατάξεως. Ήταν γνωστός στους Θηβαίους (42) αλλά θεωρείται ότι είναι Σκυθική εφεύρεση και βελτιώθηκε ως ρομβοειδής σχηματισμός που μπορούσε να επιτεθεί σε κάθε κατεύθυνση από τον Ιάσονα των Φερρών (43). Όπως αναφέραμε παραπάνω η διάδοση του οπλιτικού τρόπου μάχεσθαι περιόρισε το ρόλο των ιππέων στην ανίχνευση, εξουδετέρωση ακροβολιστών και επιδρομές. Αυξήθηκε έτσι η σπουδαιότητα το ελαφρού Ιππικού αλλά ξανά-αναπτύχθηκε το βαρύ Ιππικό με σκοπό την εξουδετέρωση των αντιπάλων ιππέων. Σταδιακά εξελίχθηκε σε όπλο κρούσης από τον Φίλιππο και τον Μ. Αλέξανδρο στην Ελληνιστική εποχή. Πηγές: (1) Όμηρος ΙΛΙΑΣ 15.110 Μτφ Κ. Δούκα Εκδ. Γεωργιάδη (2) Ησίοδος «Ηρακλέους Ασπίς» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (3) Απολλόδωρος Β.5.8, Διόδωρος 15.3 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 Στράβων «Γεωγραφικά» Ζ.331Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920 (4) Απολλόδωρος Β.5.9, Ευριπίδης: Ηρακλής μαινόμενος 408, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 Παυσανίας «Ελλάδος Περιήγησις» Ε, 10.9 (Εκδοτική Αθηνών) (5) L. de Raunchaud “Dictionnaire des Antiquites Greques et Romaines” 1887 (6) Περιοδικό Crypto, τεύχος 1, άρθρο «Κένταυροι, υπήρξαν πραγματικά;», Κωνσταντίνος Τσοπάνης, Δρ. Ιστορίας & Φιλοσοφίας των Θρησκευμάτων, σελ. 35 (7)Ομήρου ΙΛΙΑΣ N 131-133, 145-150 Μτφ Κ. Δούκα Εκδ. Γεωργιάδη (8) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» Α.15, Ηρόδοτος Ε. 99 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 Στράβων «Γεωγραφικά» Γ.448 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920 Πλούταρχος «Ερωτικός» 17 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920 (9) Ανδροκίδης «Περί Μυστηρίων» Ι.106 Oxford Press Ηρόδοτος «Ιστορίαι» 5.63 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 Τεύχη 10, 18 «ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ» (10) Βρεταννικό Μουσείο αποσπ. 479 σχολ. V.Rose (11) Ηρόδοτος «Ιστορίαι» 8,28 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 Παυσανίας «Ελλάδος Περιήγησις - Φωκικά» 10. 7-10 (Εκδοτική Αθηνών) (12) Ξενοφών «Ελληνικά» 6.5 Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (13) Διόδωρος 15 57, 60, 80, 95 Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (14) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» Η.92,6 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (15) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» Ε 17.1, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (16) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» Γ.1, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (17) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» Ζ.27, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (18) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» Ζ.42, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (19) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» ΣΤ.20,22 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (20) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» ΣΤ.94, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (21) Πλούταρχος «Φωκίων» 13 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920 (22) Πλούταρχος «Καμιλλος» 19 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920 (23) Ηρόδοτος «Ιστορίαι» 9,69 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (24) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» Ζ.29-30, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (25) Ξενοφών «Ελληνικά» Ε.4 Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (26) Ξενοφών «Ελληνικά» Ε.4,10 Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 Πλούταρχος «Πελοπίδας» 15 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920 (27) Παυσανίας «Ελλάδος Περιήγησις - Λακωνικά» Γ 1-6 (Εκδοτική Αθηνών) (28) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» Δ.55.2, Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (29) Ξενοφών «Ελληνικά» ΣΤ.4.11, Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (30) Ξενοφών «Ιππαρχικός» 9.4 μτφ. E.Shepherd (1793) (31) Ξενοφών «Ελληνικά» Γ.4.15, Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (32) Ξενοφών «Αγησίλαος» 2.5 μτφ. E.Shepherd (1793) (33) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» ΣΤ.66,68-70 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (34) Θουκυδίδης «Ιστορίαι» ΣΤ.84 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (35) Λίβιος Ιστορία της Ρώμης 35 .28,29 εκδ. J. M. Dent & Sons, Ltd., London, 1905 (36) Ξενοφών «Περί Ιππικής» 5 μτφ. E.Shepherd (1793) (37) Ξενοφών «Περί Ιππικής» 7 μτφ. E.Shepherd (1793) (38) Ξενοφών «Περί Ιππικής» 12 μτφ. E.Shepherd (1793) (39) Ξενοφών «Ελληνικά» Γ.4.13 Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 (40) Ξενοφών «Ιππαρχικός» 3 μτφ. E.Shepherd (1793) (41) Ξενοφών «Ιππαρχικός» 4, 5 μτφ. E.Shepherd (1793) (42) Ξενοφών «Ελληνικά» Ζ.5.22 Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914 Αιλιανός «Τακτικά» 11.2 47.4 μτφ. E.Shepherd (1793) (43) Ασκληπιόδοτος «Τακτικά» 7.2-3 6-7 Πολύαινος «Στρατηγήματα» 6 E.Shepherd (1793) Αριστοτέλης «Αθηναίων Πολιτεία» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920 Φροντίνος «Στρατηγήματα» J. M. Dent & Sons, Ltd., London, 1905 The Seventy Great Battles of All Time, Edited by Jeremy Black, Thames & Hudson Ltd, 2005 William Stearns Davis, Readings in Ancient History: Illustrative Extracts from the Sources, 2 Vols, (Boston: Allyn and Bacon, 1912-1913), Vol. I: Greece and the East. American Journal of Archeology Vol. 107. #4 October 2003 (Tom Stevenson article) Εφημερίς Καθημερινή 08-02-04 Η στρατολόγηση μαχητών από τη Δύση ήταν θεσμός από την πρώιμη περίοδο του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους, καθώς οι Βυζαντινοί είχαν κληρονομήσειτο σύστημα των foiderati. Ο Ιουστινιανός σχημάτιζε μονάδες ιππικού από τους Βανδάλους και Γότθους αιχμαλώτους και ο Ηράκλειος είχε στο σύνταγμα των Οπτιματών και τον Βουκελλαρίων - Οστρογότθους από την Ιταλία. Είναι μάλλον πιθανό ότι όταν εντάθηκαν οι σχέσεις με τον Καρλομάγνο, πολλοί Λομβαρδοί εξόριστοι βρήκαν το δρόμο τους στο Βυζαντινό στρατό και ίσως και στην Βασιλική Εταιρία που αποτελούσε τότε την αυτοκρατορική Σωματοφυλακή. Μέχρι αυτή την περίοδο δεν αποτελούσαν επίλεκτο σχηματισμό και ίσως διαμοιράζονταν ανάμεσα στα «θεματικά» στρατεύματα προς αποφυγή δυσάρεστων καταστάσεων. Η μεγάλη στρατολόγηση Δυτικών αρχίζει στο τέλος του 9ου αιώνα. Τα Χριστούγεννα του 876 μ.Χ. ο Βυζαντινός κυβερνήτης του Μπάρι κατέλαβε την πόλη μετά από πρόσκληση των κατοίκων που φοβόταν ότι οι Λομβαρδοί δούκες δεν μπορούσαν να τους προστατέψουν από τους Άραβες. Τον επόμενο χρόνο Βυζαντινοί διπλωμάτες συγκρότησαν συμμαχία των δουκάτων και των κοινοτήτων κατά των Αράβων. Το σύνολο του βαρέως ιππικού παρεχόταν από τους Λομβαρδούς δούκες που μάχονταν ως βαριά θωρακισμένοι ιππείς. Το 885-6 μ.Χ. οι Βυζαντινοί κατέλαβαν την Καλαβρία και το 891 μ.Χ. δημιούργησαν ένα νέο διοικητικό θέμα με βάση την Aπουλία, που το ονόμασαν «Λογγοβαρδία». Οι Λομβαρδοί δούκες ήταν διαιρεμένοι και δεν μπορούσαν αντιδράσουν, αλλά ο δούκας Meles και οι άλλοι αφού προσέλαβαν Νορμανδούς μισθοφόρους επαναστάτησαν το 1009 μ.Χ. Ο Βασίλειος Β’ απέστειλε τον ικανό στρατηγό Bιοιωάννη που με συνδυασμό δωροδοκιών και στρατιωτικής πίεσης επανέφερε την αυτοκρατορική εξουσία. Κατόπιν χρησιμοποίησε τους Νορμανδούς μισθοφόρους κατά των Αράβων της Σικελίας. Όσο υπήρχε στιβαρός διοικητής στο αξίωμα του Κατεπάνω της Ιταλίας όλα ήταν υπό έλεγχο. Αλλά από το θάνατο του Βασιλείου Β΄ και μετά η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχο των Βυζαντινών. Οι Νορμανδοί μισθοφόροι άρπαζαν τα Λομβαρδικά φρούρια και λεηλατούσαν τις Βυζαντινέ επαρχίες. Η κατάσταση ανατράπηκε όμως από τον ικανό στρατηγό Γεώργιο Μανιάκη. Αφού εξασφάλισε την υποστήριξη των Νορμανδικών φρατριών Hauteville και Drengot αποκατέστησε την Βυζαντινή κυριαρχία. Κατόπιν εξεστράτευσε στη Σικελία κατά των Αράβων και ανακατέλαβε το σύνολο της νήσου. Τα πιο αξιόπιστα τμήματα του στρατού του ήταν οι Βάραγγοι και οι Ιταλιώτες ιππείς Νορμανδοί και Λομβαρδοί. Ο Μανιάκης όμως ταπείνωσε δημόσια τον επικεφαλής των Λομβαρδών ιπποτών Arduin και τον έκανε να λιποτακτήσει. Μετά την ανάκληση του Μανιάκη οι Hauteville κατέλαβαν τη Σικελία για λογαριασμό τους. Ο Μανιάκης στηριζόμενος στους Δυτικούς ιππότες αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας αλλά εφονεύθει στο Οστροβο έξω από τη Θεσσαλονίκη Εκμεταλλευόμενοι την ανάγκη των Βυζαντινών για έτοιμους εκπαιδευμένους στρατιώτες οι Νορμανδοί πέρασαν σε μεγάλους αριθμούς στην Βυζαντινή επικράτεια. Ένας από τους πρώτους ήταν ο Hervé στα 1050. Οι Νορμανδοί ήταν τοποθετημένοι σαν φρουρές στα ανατολικά σύνορα και οι βάσεις τους ήταν η Μαλάτυα και η Έδεσσα. Βλέποντας την αδυναμία του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους θέλησαν να επωφεληθούν. Ο πολύς Roussel de Bailleul δοκίμασε να δημιουργήσει ανεξάρτητο κράτος στην Ανατολία αλλά συνελήφθη από τον Αλέξιο Κομνηνό. Από το 1073 έως το 1074, 8000 από τις 20000 άντρες του στρατηγού Φιλάρετου Βραχάμιου που πολεμούσε τους Σελτζούκους ήταν Αφράνγιοι (Φράγκοι) υπό τον στρατηγό Raimbaud. Στην Κωνσταντινούπολη μαθαίνουμε από την «Αλεξιάδα» ότι ήταν στρατοπεδευμένοι Γερμανοί. Οι διπλωματικοί ελιγμοί των Κομνηνών εξασφάλισαν αρκετές φορές βαρύ Γερμανικό ιππικό στην Αυτοκρατορία. Την εποχή του δυτικόφιλου Μανουήλ Κομνηνού οι ξένοι ιππότες κυριολεκτικά κατέκλυσαν το Βυζάντιο. Ο Μανουήλ άλλωστε πολεμούσε εναντίον αντιπάλων οι οποίοι εφάρμοζαν την τακτική των σαρωτικών επελάσεων βαριά οπλισμένων ιπποτών και σκέφτηκε να τους αντιμετωπίσει με τον ίδιο τρόπο. Καθώς μετά το Μαντζικέρτ δέν υπήρχε πλεόν γηγενές ιππικό που να εφαρμόζει αυτή την τακτική η λύση ήταν οι πρόσληψη Δυτικών ιπποτών. Όλη την επόμενη περίοδο το Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος στηρίζεται αποκλειστικά σε σε Δυτικούς μισθοφόρους για να συγκροτεί μονάδες βαρέως ιππικού. Η γενική σήψη, ο οικονομικός μαρασμός κα οι εμφύλιοι πόλεμοι στους οποίους εμπλέκονται οι Δυτικοί για δικό τους όφελος καταστρέφουν σιγά σιγά το κράτος. Ο επίλογος των ξένων μισθοφόρων αλλά και της Αυτοκρατορίας γράφεται στα 1453 με την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως. Λεγεώνα της Δύσης Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως οι πρώτοι νεοσύλλεκτοι ήταν μάλλον Λομβαρδοί και ήταν αρχικά εντεταγμένοι στο ιππικό των Ιταλικών επαρχιών του Βυζαντίου. Από τότε οι δυτικές μονάδες αντιμετωπίζονταν με καχυποψία ίσως λόγω των συχνών στάσεων των τοπικών δουκών. Τα σκήπτρα όμως σύντομα τα καταλαμβάνουν οι Νορμανδοί. Οι Νορμανδοί ήταν απόγονοι Σκανδιναβών επιδρομέων. ΟΙ Φράγκοι βασιλείς τους παραχώρησαν τις βόρειες επαρχίες του βασιλείου τους με αντάλλαγμα υποτέλεια και προσφορά στρατιωτικής υπηρεσίας. Οι πρώην επιδρομείς δέχτηκαν την γαλλική γλώσσα και τις Φράγκικες φεουδαλικές συνήθειες και από βαριά οπλισμένοι πεζοί εξελίχθηκαν σε ιππότες. Σύμφωνα με τα συνήθεια της εποχής ο πρωτότοκος γιος κληρονομούσε τον πατρικό κλήρο και οι νεώτεροι, αν δεν εξασφάλιζαν γάμο με μία πλούσια κληρονόμο, έφευγαν προς άγραν της τύχης τους δια των όπλων. Την περίοδο εκείνη τα χριστιανικά βασίλεια πιέζονταν από το Ισλάμ και οι αποφασισμένοι έφιπποι πολεμιστές ήταν πολύτιμοι. Ο πειρασμός λοιπόν να κατέβουν στο μυθικό Νότο για να βρούτην τύχη τους ήταν μεγάλος. Ο χρονικογράφος Geoffrey Malaterra έγραψε για τους Νορμανδούς ότι: «..διακρίνονται ιδιαίτερα από πονηριά, περιφρονούν την κληρονομιά τους με την ελπίδα να αποκτήσουν μεγαλύτερη περιουσία, είναι πρόθυμοι για κέρδος και κυριαρχία, επιρρεπείς σε κάθε είδους υποκρισία, ακροβατώντας μεταξύ γενναιοδωρίας και απληστίας και συνδυάζοντας ιδιόρρυθμα αυτές τις δύο φαινομενικά αντίθετες ιδιότητες. Οι ηγέτες τους είναι ιδιαίτερα γενναιόδωροι χάριν της επιθυμίας τους για φήμη. Είναι επίσης μια ράτσα επιδέξια στην κολακεία, απορροφημένοι στη μελέτη της ευγλωττίας, ώστε ακόμη και τα αγόρια είναι επιδέξιοι ρήτορες, μια ράτσα ατίθαση εκτός κι αν συγκρατήται από το ζυγό της δικαιοσύνης. Υπομένουν την κούραση,την πείνα και το κρύο όποτε η μοίρα το ρίξει επάνω τους. Είναι απορροφημένοι με το κυνήγι και την ιερακοτροφία, και τους αρέσουν ιδιαίτερα τα άλογα και όλα τα όπλα του πολέμου...» Όπως ήταν επόμενο αυτοί οι άντρες σεβόντουσαν μόνο τους δυναμικούς ηγέτες, αλλά από τα μέσα του 11ου αιώνα το Βυζάντιο δεν είχε αρκετούς από αυτούς. Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι ιππότες στασίαζαν με τη πρώτη ευκαιρία και επιχειρούσαν να ιδρύσουν ανεξάρτητα κράτη. Παρά τα συνεχή προβλήματα, το θάρρος τους και η μαχητικότητά τους έγιναν αιτία να συνεχίσουν οι Βυζαντινοί να τους προσλαμβάνουν ως μισθοφόρους έως το 1200. Η μονάδα όμως ήταν αξιόπιστη και αποτελεσματική μόνο όταν την διοικούσαν ηγήτορες του διαμετρήματος του Μανιάκη ή των Κομνηνών. Οι πρώτοι Γερμανοί πιθανώς στρατολογήθηκαν από τον Ιωάννη Τσιμισκή. Το 1081 τους αναφέρει η Αννα Κομνηνή. Η μονάδα όμως πρέπει να έγινε πολυπληθέστερη μετα τον γάμο του Μανουήλ Κομνηνού με την Bertha von Sulzbach. Με τον δεύτερο γάμο του με τη Μαρία της Αντιόχειας ο Μανουήλ προσέλαβε αρκετούς Φράγκους του Λεβάντε. Οι «Λατινικοί» έγιναν αντιπαθείς στον πληθυσμό καθώς ο στρατός χρησιμοποιούταν και σαν φοροσυλεκτικός μηχανισμός. Η φοροσυλλογή από τους ξένους έφτανε τα όρια της λεηλασίας και το θρησκευτικό αίσθημα του πληθυσμού προκαλείτο από τις επιτάξεις εκκλησιαστικών πόρων από αλλόδοξους ξένους. Οι Βυζαντινοί θεωρούσαν τους ιππότες βαρβάρους Από την πλευρά τους οι Δυτικοί εβλεπαν την σήψη και την αδυναμία της αυτοκρατορίας και οι προσπάθεις τιθάσευσής τους γίνονταν όλο και πιό δύσκολες καθώς θεωρούσαν του Βυζαντινούς μαλθακούς και απόλεμους. Οι δογματικές διαφορές σε μιά εποχή που η θρησκεία έπαισε σημαντικό ρόλο επιδείνωναν την κατάσταση. Η αντι-λατινικές ταραχές και οι σφαγές του 1182 οδήγησαν στη διάλυση της μονάδος. Το 1204 όμως, ο Θεόδωρος Λάσκαρης την ανασυστήνει με 800 Ιταλούς στρατιώτες που διακρίνονται στις μάχες κοντά στον ποταμό Μένανδρο. Γύρω στο 1250 προστίθενται Ούγγροι ιππότες που αργότερα θα συμβάλουν στην νίκη της Πελαγονίας. Πολλοί από τους Φράγκους αιχμαλώτους της μάχης εντάσσονται στη μονάδα. Από το 1263 μέχρι το 1270 ο Λομβαρδός τυχοδιώκτης Λικάριο, που οι Βυζαντινοί χρονικογράφοι ονομάζουν Ικάριο ανακαταλαμβάνει το σύνολο των Φραγκικών κτήσεων στο Αιγαίο για λογαριασμό του αυτοκράτορα. Μετά την καταστροφική εμπειρία με την την Καταλανική εταιρία ο αριθμός τον Δυτικών στο στρατό περιορίζεται αλλά η ανάγκη για βαρύ ιππικό παραμένει. Οι περισσότεροι Δυτικοί είναι πλέον τοξότες ή χειριστές των πρωτόγονων πυροβόλων της εποχής.Τα οικονομικά του κράτους είναι άσχημα και ο στρατός συρικνώνεται και ακολουθεί την γενική αποσύνθεση. Ο βασιλιάς της Γαλλίας Κάρολος ΣΤ’ στέλνει 1200 άντρες στον Μανουήλ Παλαιολόγο με επικεφαλής το στρατάρχη Boucicaut. Ο Boucicaut φτάνει στην Κωνσταντινούπολη και διεξάγει επιδρομές κατά του Βαγιαζήτ αλλά με πενιχρά αποτελέσματα. Το 1445 300 ιππότες στέλνονται στον Δεσπότη του Μυστρά από τον Δούκα της Βουργουνδίας και το 1453 ο επίλογος της μονάδας γράφεται στα Θεοδοσιανά τείχη από τους άνδρες του Gustiniani που αγωνίστηκαν γενναία μέχρι τη εξουδετέρωση του αρχηγού τους. Γενικά το «Λατινικό» σώμα απετέλεσε μία πολυεθνική λεγεώνα στην οποία υπηρέτησαν πολεμιστές από την Δυτική Ευρώπη. Το σώμα απέδωσε τα μέγιστα κάτω από στιβαρούς ηγέτες και έβλαψε επίσης σοβαρά το Βυζαντινό κράτος όταν υπήρχε ανίκανη διοίκηση. Στην υπηρεσία του Βυζαντίου Σε αντίθεση με τους Βαράγγους οι Ιππότες του «Λατινικού» δεν είχαν καθόλου ομοιομορφία στην εμφάνισή τους. Αρχικά φορούσαν αλυσιδωτό θώρακα με κοντά μανίκια και κωνικά κράνη τύπου "Spangenhelm" αποτελούμενα από τέσσερα τουλάχιστον σιδηρά ελάσματα που συγκρατούντο με τη βοήθεια μιας μεταλλικής στεφάνης. Τα κράνη "σλαβικού τύπου" ή τα κράνη των λαών της ανατολής με οξεία κωνική απόληξη θα ήταν ασυνήθιστα εκτός και αν προέρχονταν από λάφυρα. Τα κράνη δεν έφεραν εσωτερική επένδυση και προσαρμόζονταν πάνω σε ειδικά διαμορφωμένους μάλλινους ή δερμάτινους σκούφους, ενώ είχαν τρύπες για δερμάτινα λουριά που χρησιμοποιούντο σαν υποσιάγωνα. Πρώτοι οι Νορμανδοί αρχίζουν να χρησιμοποιούν μια κουκούλα φτιαγμένη από σιδερένιους κρίκους σαν επιπλέον προστασία. Ένα άσπρο τουρμπάνι ίσως τυλιγόταν γύρω από το κράνος ως προστασία από τη θερμότητα όπως συνήθιζαν και οι Μουσουλμάνοι αντίπαλοί τους. Ο θώρακας πάλι θα φερόταν πάνω από ένα ειδικά διαμορφωμένο μάλλινο ή δερμάτινο «υποθωράκιο» (το Βυζαντινό «καμβάδιο») που θα βοηθούσε στην απορρόφηση των κραδασμών από τα βίαια χτυπήματα στη διάρκεια των συμπλοκών. Σύγχρονες έρευνες αποκάλυψαν ότι ο θώρακας παρείχε εξαιρετική προστασία από βέλη παρά τα περί του αντιθέτου μέχρι τώρα γραφόμενα. Στην «Αλεξιάδα» ανφέρεται ότι η μόνη αποτελσματική τακτική ενατίων ιπποτών είναι η τόξευση των συνήθως αθωράκιστων αλόγων. Οι ιππότες έφεραν μία «αμυγδαλοειδή» ασπίδα με μεταλλικό ομφαλό στο κέντρο. Πολλές φορές η ασπίδα είχε μήκος από το λαιμό μέχρι το γόνατο και ήταν επιπλέον αναρτημένη στο ώμο με τη βοήθεια ενός τελαμώνα. Όσοι μπορούσαν, θα είχαν ενισχύσει την περίμετρο των ασπίδων με μεταλλικά ελάσματα. Κάθε ιππότης έφερε στην ασπίδα του το δικό του προσωπικό ή οικογενειακό έμβλημα. Δεν υπάρχουν πληροφορίες για κάποιο έμβλημα μονάδας. Χρησιμοποιούσαν λόγχες κατά την επέλαση αλλά ενδεχομένως ακόμη και ακόντια στις επιδρομές. Ο πέλεκυς δεν ήταν τόσο συνηθισμένο όπλο. Ένα ρόπαλο με μεταλλική ενίσχυση –το «μαντζούκιο» των Βυζαντινών, ήταν δημοφιλές λόγω του χαμηλού του κόστους αλλά και της ιδιότητάς του να σπάζει τα οστά του αντιπάλου κάτω από την θωράκιση. Τα μακριά ξίφη ήταν το κύριο όπλο των ιππέων για μάχη σώμα με σώμα και αποτελούσαν σύμβολο της τιμής των ιπποτών. Μια μεγάλη ποικιλία μαχαιριών και στιλέτων θα χρησίμευαν ως δευτερεύοντα όπλα αλλά και εργαλεία. Τα ενδύματά τους θα ήταν κυρίως χονδροΰφαντοι μάλλινοι χιτώνες και φυσικά θα εντυπωσιάστηκαν από του λινούς βαμβακερούς αλλά και μεταξωτούς χιτώνες των Βυζαντινών. Οι μακριές μπότες και κόκκινοι μανδύες αναφέρονται από τους χρονικογράφους αλλά οι κόκκινοι επενδύτες θα βρίσκονταν μάλλον μεταξύ των ηγητόρων. Οι λοιποί άνδρες θα έφεραν απλούς γκρίζους μανδύες ή γούνες ζώων που θα χρησιμοποιούντο και ως κλινοσκεπάσματα εκστρατείας. Κατά τον 12ου αιώνα όμως ο αμυντικός εξοπλισμός βελτιώνεται. Εμφανίστηκαν στερεότερα κωνικά κράνη με ρινοφυλακτήρες, φτιαγμένα από ένα ενιαίο κομμάτι μετάλλου. Η προστασία των ανδρών θα αναβαθμίστηκε με την εφαρμογή και μεταλλικών επιθεμάτων στον αλυσιδωτό θώρακα. Περικνημίδες και επιχειρίδες, αποτελούμενες από ορθογώνια τμήματα μετάλλων, προσαρμοσμένες με δερμάτινα λουριά χρησιμοποιούνταν για να προστατεύσουν τα χέρια και τα πόδια Τα πρόσωπα καλύπτονται με σιδηρά προσωπεία προσαρμοσμένα στο κράνος και σιγά σιγά εμφανίζονται κυλινδρικά κράνη με εντυπωσιακά λοφία.Οι ιππότες του 13ου και 14ου αιώνα ίσως να είχαν μια ελαφρώς διαφορετική εμφάνιση. ακολουθώντας τις συνήθειες της εποχής Στο εξοπλισμό τους πλέον περιλαμβάνονται κράνη με προσωπεία που ανασηκώνονται και πολεμικές σφύρες. Τα άλογα είναι βαριά θωρακισμένα και πανοπλίες θα αποτελούνταν από στερεά μονοκόμματα μεταλλικά ελάσματα. Η εξελιξη αυτή προήλθε απο την επαφή τους με τους ιπποτοξότες των μωαμεθανικών στρατών που σημάδευαν φαίνεται τα ακάλυπτα πρόσωπα και απροστάτευτους ίππους, καθώς οπως αναφέθηκε ήταν δύσκολο να διατρηθεί η θωράκιση από τα βέλη. Οι ακόλουθοι των ιπποτών είναι συνήθως λιγότερο θωρακισμένοι και έφεραν ελαφρύτερο εξοπλισμό. Εφεραν κράνος και η θωράκισή τους αποτελείτω από εφαπαλωματοποιημένο λινό ή βαμβάκι το «καμπάδιο» των Βυζαντινών. Αρκετοί από αυτούς είναι βαλλιστροφόροι τοξότες. Οι ακόλουθοι εκτελούσαν αποστολές ελαφρού ιππικού ή καταπονούσαν τον αντίπαλο με βολές προετοιμάζοντας την έφοδο των βαριά οπλισμένων ιππέων. Η τακτική τον ιπποτών ήταν η ταχεία και μαζική ορμητική επέλαση κατά του εχθρού που έιχε καταπονηθεί πρώτα από τα εκηβόλα όπλα του πεζικού. Επρεπε όμως να υποστηρίζονται απο καλό πεζικό ή ελαφρούς ιππείς γιατί κινδύνευαν απο την ορμητικότητά τους να παρασυρθούν σε ενέδρες. Στο πέρασμα του χρόνου αυτό γίνονταν πιό δύσκολο λόγω της κάμψης του Βυζαντίου με αποτέλεμα πολλές καταστροφικές ήττες. Οι «Λατινικοί» στη μάχη... 1009 μ.Χ. Ο δούκας Meles επαναστάτησε σε μία προσπάθεια να δημιουργηθεί μια ανεξάρτητη δημοκρατία στην Ιταλική πόλη του Μπάρι. Το Μπάρι κατελήφθη αλλά ο Meles επαναστάτησε και πάλι το 1011, με την ενίσχυση των Noρμανδών. Υπήρξαν τρεις αμφίρροπες μάχες το 1017, αλλά το 1018 ο Βασίλειος Bιοιωάννης συνέτριψε τους Νορμανδούς στη μάχη του Ofante και στρατολόγησε του αιχμαλώτους. 1018 μ.Χ. Ο στρατηγός Βασίλειος Bιοιωάννης με ένα στράτευμα που περιλάμβανε Νορμανδούς ιππότες πήγε στη Σικελία και κατέλαβε τη Μεσσήνη από τους Άραβες, αλλά ο Πρωτοσπαθάριος Ορέστης, διοικητής επίσης ενός μικτού στρατού (συμπεριλαμβανομένων των Νορμανδών) την έχασε πάλι. 1038-1041 μ.Χ. Μια εκστρατεία στη Σικελία και τη νότια Ιταλία υπό τον στρατηγό Γεώργιο Μανιάκη περιελάμβανε Δυτικούς μισθοφόρους. Ο Νορμανδός διοικητής Gulliome de Hauteville σκότωσε τον εμίρη των Συρακουσών και κέρδισε το προσονύμιο «Σιδηρόχειρ» Η αυταρχική όμως συμπεριφορά του Μανιάκη τον έκανε αντιπαθεί στους Δυτικούς ιππότες που αυτομόλησαν στον εχθρό. Ο Γεώργιος Μανιάκης έπεσε σε δυσμένεια και ανακλήθηκε από την Ιταλία στην Κωνσταντινούπολη. Αντί να υπακούσει, αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας και αφού συγκέντρωσε πολλούς Δυτικούς μισθοφόρους κήρυξε πόλεμο ενάντια στην αυτοκρατορία. Νικήθηκε όμως και σκοτώθηκε στη μάχη του Oστρόβου από έναν αυτοκρατορικό στρατό υπό τον Σεβαστοφόρο Στέφανο. 1041 μ.Χ Ο Νορμαδός στρατηγός Hervé στασίασε κατά του Mιχαήλ Δ’ και οδήγησε τους 300 Νορμανδούς στρατιώτες στην ανατολική Μ. Ασία με σκοπό να ιδρύσει ηγεμονία. Ενεπλάκη σε πολέμους με τους Αρμένιους και τους Σελτζούκους. Τελικά συνελήφθη από τον εμίρη του Ακλάτ Αμπού Νάσρ. Εστάλθει στην Κωνσταντινούπολη σιδηροδέσμιος, αλλά συμφιλιώθηκε με τον αυτοκράτορα και μάλιστα έλαβε τον τίτλο του στρατηλάτη στο στρατό του Ισαάκ Κομνηνού. 1060 μ.Χ. Ο Νορμαδός στρατηγός Robert Crispin οδήγησε τους Νορμανδούς της Εδεσσας κατά των Σελτζούκων. 1067 μ.Χ. Ο Roussel de Bailleul εισέρχεται στη υπηρεσία του Βυζαντίου. Οι χρονικογράφοι τον αναφέρουν ως Ρουσέλιo ή Ουρσέλιο. 1071 μ.Χ. Οι Νορμανδοί υπό τον de Bailleul αφήνουν εκτεθειμένο τον Ρωμανό Διογένη στο Μαντζικέρτ. 1073 μ.Χ. Ο Roussel de Bailleul επιχειρεί να ιδρύσει ηγεμονία στην Μ. Ασία με πρωτεύουσα την Άγκυρα. 1074 μ.Χ. Ο Νορμαδός διοικητής Raimbaud που υπηρετούσε υπό τον στρατηγό Βραχάμιο σκοτώνεται σε μάχη με τον επαναστάτη Αρμένιο ευγενή Τορνίκιο. Ο Roussel de Bailleul παραδίδεται από τους κατοίκους της Αμάσειας στον Αλέξιο Κομνηνό. 1081 μ.Χ. Ο Aλέξιος Κομνηνός, προσπαθώντας να καταλάβει το θρόνο, εμφανίστηκε με έναν στρατό έξω από την Κωνσταντινούπολη που υπερασπιζόταν μόνο από τους «Αθάνατους» και τους Βαράγγους, και ένα απόσπασμα Γερμανών που φρουρούσαν την Χαρισιανή πύλη. Ο Aλέξιος αποφάσισε ότι θα ήταν αδύνατο να κλονιστεί η πίστη των «Αθανάτων» και των Βαράγγων, και δωροδόκησε τους Γερμανούς ιππότες (Λατινικό σύνταγμα)για να ανοίξει την πύλη. 1081 μ.Χ. Το «Λατινικό» υπό την διοίκηση του Κωνσταντίνου Ουμβερτόπουλου παίρνει μέρος στην άτυχη μάχη του Δυρραχίου. 1089 μ.Χ. Το «Λατινικό» υπό την διοίκηση του Κωνσταντίνου Ουμβερτόπουλου νικά τους Πετσενέγους έξω από την Φιλιππούπολη. 1091 μ.Χ. 500 ιππότες σταλμένοι από το δούκα της Βουργουνδίας παίρνουν μέρος στην μάχη του Λεβούνιου κατά των Πετσενέγων. 1122 μ.Χ. Μάχη της Βέρροιας, υπό τον Ιωάννη ΙΙ Κομνηνό, ενάντια στους Πετσενέγους. Οι Νορμανδοί και οι Φλαμανδοί συνέτριψαν το βαρύ ιππικό του εχθρού αλλά αποκρούστηκαν από τον αμυντικό κύκλο που έφτιαξαν οι Πετσενέγοι με τα κάρα τους. Ο Ιωάννης έστειλε τότε τους Βαράγγους ενάντια στους Πετσενέγους και αυτοί διέσπασαν την άμυνα. 1143-1180 μ.Χ. Μεγάλοι αριθμοί Γερμανών και Γάλλων ιπποτών εισέρχονται στο Βυζαντινό στρατό λόγω των δυναστικών γάμων του Μανουήλ Κομνηνού. 1173 μ.Χ. Δυτικοί μισθοφόροι υπερασπίζουν την Ανκώνα από τους Νορμανδούς. 1176 μ.Χ. Το «Λατινικό» σύνταγμα εκμηδενίζεται στο Μυριοκέφαλο. 1180 μ.Χ. Το «Λατινικό» σύνταγμα πολεμά κατά των Ούγγρων στη μάχη του Shemlin. 1182 μ.Χ. Το «Λατινικό» σύνταγμα αποδεκατίζεται κατά την διάρκεια των αντι-δυτικών ταραχών που ξεσπούν στην πόλη. 1211 μ.Χ. Οι Ιταλοί στρατιώτες του Λάσκαρη διακρίνονται σε μάχη έξω από τη Αντιόχεια της Πισιδίας. 1259 μ.Χ. Ούγγροι και Γερμανοί ιππότες στην υπηρεσία του Βυζαντίου πολεμούν κατά των Φράγκων της Ρωμανίας στην Πελαγονία. 1398-9 μ.Χ. Οι ιππότες του στρατάρχου Boucicaut υπερασπίζουν την Κωνσταντινούπολη από τους Τούρκους. 1453 μ.Χ. Οι στρατιώτες του «πρωτοστάτορα» Justiniani υπερασπίζουν την Κωνσταντινούπολη από τους Τούρκους μέχρι το θανάσιμο τραυματισμό του τελευταίου. • ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΚΑΙΜΠΡΙΤΖ Εκδόσεις «ΜΕΛΙΣΣΑ» 1966 • Europa Militaria “The Vikings recreated in colour photographs” • Iohannes Kinnamos Epitome Rerum ab Ioanne et Alexio Comnenis, Augustus Meinke ed., (Bonn 1836) • Osprey Military publishing Co: “Byzantine Armies 886-1118” • Gravett, Christopher, and Nicolle, David. The Normans: Warrior Knights and their Castles. Osprey Publishing: Oxford, 2006 • Norwich, John Julius. The Normans in the South 1016-1130. Longmans: London, 1967. • Gwatkin, H.M., Whitney, J.P. (ed) et al. The Cambridge Medieval History: Volume III. Cambridge University Press, 1926. • A History of the Byzantine Empire by Al. Vasilief translated from the Russian by S. Ragozin, Madison 1928 J. Shepard, "The Uses of the Franks in Eleventh-Century Byzantium," Anglo-Norman Studies 15 (1993) The recruitment of soldiers from the West was an institution from the early period of the Eastern Roman state, as the Byzantines had inherited the foiderati system from the Romans. Justininian formed units of cavalry from Vandal and Goth captives and Heraclius had the regiments of Optimates and Boukellarioi catafracts who were probably Ostrogoths from Italy. It is rather likely that when Byzantine relations with Charlemagne became strained, many Lombard exiles found their way in the Byzantine army and perhaps even in the Royal Company (Hetairia Vassilike) that constituted the imperial bodyguard at the time. Up to this period the Westerners did not constitute an elite formation and perhaps were dispersed among the "thematic" troops to avoid unpleasant situations. The mass recruitment of Westerners begins in the end of 9th century. On Christmas of 876 A D the Byzantine governor of Bari occupied the city after invitation of the residents who were afraid that the Lomvard dukes could not protect them from the Arabs. The next year Byzantine diplomats formed an alliance of duchies and communities against the Islamic danger. The bulk of the cavalry was provided mainly by the Lombard dukes who fought as heavily armored horsemen. In 885-6 A. D. the Byzantines occupied the Calabria and in 891 A.D. created a new administrative province based on Apulia and named it "Loggobardia". The Lombard dukes were divided and could not react, but duke Meles and others after they hired Norman mercenaries revolted in 1009 A.D. Emepror Vasileios II dispatched the capable general Boioannis, who with a combination of briberies and military pressure restored the imperial authority. Then he used the Norman mercenaries against the Arabs of Sicily. As long as there was a capable commander in the office of Katepano of Italy everything was under control. But from the death of Vasileios II in 1025 and afterwards the situation escaped from the Byzantine control. The Norman mercenaries seized the Lombard fortresses and then looted the Byzantine provinces. The situation was reversed however by the capable general George Maniakes. After he ensured the support of the Norman groups of Hauteville and Drengot he restored the Byzantine sovereignty. Then he campaigned in Sicily against the Arabs and reconquered the whole of the island. The most reliable elements of his army were the Varangians and the Italiotic horsemen: Normans and Lombards. Maniakes however humiliated the leader of the Lombard knights: Arduin and made him dessert. Afterwards Maniakes was recalled and Hauteville occupied Sicily for their own benefit. Maniakes supported by the Western knights proclaimed himself emperor but he was killed in the battle of Ostrovo outside Thessalonica Exploiting the Byzantines’ need for willing and trained soldiers the Normans entered the Byzantine territory in great numbers. One of the first was Hervé in 1050. The Normans were placed as guards in the Eastern borders and their bases were Malatya and Edessa. Seeing the weakness of the Eastern Roman state they wanted to profit at its expence. The notorius Roussel de Bailleul tried to create an independent principality in Anatolia but he was arrested by the Alexius Komnenos. From 1073 until 1074,.8000 from the 20000 men of general Philaretos Vrahamios who fought against the Seltzouks were “Afrangioi” (Franks) under general Raimbaud In Conatandinoupolis we learn from the "Alexiad" that German knights were part of the city garrison in 1081. The diplomatic manoeuvres of the Komnenoi ensured many times the services of heavy German cavalry for the Empire. During the reign of the Westernophile Manouel Komnenos the foreign knights litteraly flooded Byzantium. As Manouel fought against opponents who applied the tactic of massed sweeping charges of heavily armored knights, he intented to face then in the same way. Also after Mantzikert it did not exist indigenous cavalry that could apply this tactic, so the solution was the recruitment of Western knights. All the next period the Eastern Roman State relied exclusively on Western mercenaries in order to form units of heavy cavalry. The general decay, the economic decline and the civil wars in which the Westerners were also involved for their own profit, destroyed the state little by little. The end of foreign mercenaries and the Empire came in 1453 with the capture of Conatandinoupolis by the Ottomans. As it was reported previously the first recruits were rather Lombards and were initially icorporated in the cavalry of the Italian provinces of Byzantium. From that time the western units were viwed with suspicion, perhaps because the frequent revolts of the local Lombard dukes. The sceptres however were soon taken by the Normans. The Normans were descendants of Scandinavian invaders of France. The Frankish kings granted them the northern provinces of their kingdom in return, of submission and offer of military service.The former invaders accepted the French language and the Western feudal habits and from heavily armed infantry evolved as knights. According to the habit of the era the firstborn son inherited his father’s estate and younger ones, if they did not ensure marriage with a rich heiress, were left to find their fortune via their arms. At that period, the christian kingdoms were hardpressed by Islam and the determined mounted warriors were precious. The temptation therefore to go down to the fabulous South in order to make their fortune was great. The chronicler Geoffrey Malaterra wrote about the Normans that: "..distinguised particularly in mischief, scorn their heritage with the hope of acquiring a bigger fortune, they are eager for profit and honor, and prone in all kinds hypocrisy, balancing between generosity and greed and combining strangely two ostensibly opposite attributes. Their leaders are particularly generous thanks to their desire for fame. It is also a race skilful in flattery, absorbed in the study of eloquence, so that even the boys are skilful speakers, a race untamed except and if it is held by the yoke of justice. They endure the fatigue, hunger and cold, whenever fate throws it upon them. Are absorbed with the hunting and falconry, and they particularly like horses and all the trappings of war…" As it could be expected these men respected only the dynamic leaders, but from the middle of the 11th century, Byzantium did not have enough of them. The result was that the knights revolted in the first opportunity and attempted to found independent states. Despite the continuous problems, their courage and their fighting spirit caused the Byzantines to hire them as mercenaries until 1200. The unit however was reliable and effective only if it was commanded by leaders of the caliber of Maniakes or Komnenos. The first Germans were probably recruited by Ioannis Tzimiskis. In 1081 they are reported by Anna Komnena. The unit however expanded after the marriage of Manouel Komnenos with Bertha Von Sultzbach. With his second marriage with Mary of Antioch Manouel hired himself many Franks of the Levant. The "Latins" became unpopular with the population as the army was used as a tax collecting mechanism. Tax collection from the foreigners reached the limits of pillage and the religious feeling of the population was insulted with the confiscation of ecclesiastical resources from “heretic foreigners”. The Byzantines considered the knights as barbarians. For their part the Westerners saw the decay and weakness of the empire and the efforts to restrain them became even more difficult as they considered the Byzantines weak and cowardly. Also the dogmatic differences in an era where the religion palyed an important role worsened the situation. Anti-Latin riots and the slaughters of 1182 led to the dissolution of the unit. In 1204 however, Theodoros Laskaris re-establishes the formation with 800 Italian soldiers that distinguished themselves in the battles near in the river Menander. Around 1250 Hungarian knights were added. They will contribute later in the victory of Pelagonia. Many of their Frankish captives of the battle were incorporated in the unit. From 1263 up to 1270 the Lombard adventurer Likario, whom the Byzantine chroniclers call Ikario re-occupied the most of the Westerners possessions in the Aegean on behalf of the Byzantine emperor. After the devastating experience with the Catalan Company the number of Westerners in the army decreased but the need for heavy cavalry remained. Most Westerners were henceforth crossbowmen or operators of the primitive Mediaeval firearms. The finances of state were bad and the army was shrunk following the general decomposition nad decay. The king of France Charles VI sent to Manouel Palaiologos 1200 men commanded by Mareshall Boucicaut. Boucicaut reached Constaninopolis and carried out raids against Soultan Vayazit but with meagre results. In 1445 300 knights were sent to the Despot of Mystras by the Duke of Burgundy and in1453 the end of the unit was written on the Theodosian Walls by the men of Gustiniani that fought bravely up to the incapasitation of their leader Generally the “ Latinikon” regiment constituted a multinational legion in which served warriors from Western Europe. The unit performed best under dynamic leaders and also seriously damaged the Byzantine state under incompetent or weak administration. Contrary to the Varangian Guards the "Latin" knights they did not have uniformity in their appearance. Initially they wore chain mail with short sleves and conical helmets of “Spangenhelm” type consisting of four iron plates that were held together with the help of one metal ring. The “slavonic” helmets or the helmets of the steppe warriors with a sharp conical top would be unusual except if they came from loot. The helmets did not have internal lining and were adapted on specially shaped wollen or leather arming caps, while they had holes for leather straps that were tied under the chin. First the Normans began to use hoods made from iron rings as additional protection. A white turban was perhaps wrapped round helmet as protection from the heat as used by their Muslim opponents. The chain mail amor would be worn above a specifically shaped woolen or leather gambeson (Byzantine "kambadion") that would help in the absorption of the vibrations from the violent blows during the clashes. Modern research has revealed that this armor provided excellent protection from arrows despite what was written up to now. In "Alexiad" it is reported that the only effective defence against the knights is the shooting of their usually unarmored horses. The knights carried a conical shield with a metal boss in the centre. Many times the shield had a length from the neck to the knee and was straped on the shoulder with the aid of a baldric. Those who could afford it, would have strengthened the perimeter of their shields with metal laminas. Each knight brought on his shield his own personal or family emblem. Information of unit emblems, if any, have not survived. The knights used lances during the charge but probablaly they carried javelins at the raids. The axe was not a common weapon. A club with metal spikes, the "mantzoukio" of the Byzantines, was popular because of its low cost and its attribute to break the bones of the opponent under the armour. The long swords were the main weapon of the horsemen for close combat and constituted the symbol of the knight’s honor. A great variety of knives and daggers would be useful as secondary weapons and tools. Their clothing would mainly be woolen tunics and naturally they would be impressed by the linen, cotton and silken tunics of the Byzantines. The long boots and red cloacks are reported by the chroniclers but the red investors would be found rather between the leaders. The rest of the men would wear simple gray cloacks or furs of animals that would be used also as mattresses on campaign. During the 12th century however the defensive equipment was improved. More solid conical helmets with nasal guards, made from a single piece of metal, appeared. The protection of the men would be upgraded with the application of metal plates on the chain mail. Greaves and vambraces, constituted from solid pieces of metal, straped with leather cords were used in order to protect the hands and thelegs. The faces were covered with iron masks adapted on the helmet and little by little, cylindric helmets with impressive decoration appeared. The knights of 13th and 14th centuries possibly had a slightly different appearance following the habits of their time. In their equipment were now included helmets with lifting visors and war hammers. The horses were heavily protected and armors would be consisting of onepiece metal plates. This development emanated from their contact with muslim armies horsearchers who took aim na shot at the unprotected horses. The knights retinues were usually less armored and carried lighter equipment. They wore helmet and their armour composed of linen or cotton layers - the"kambadio" of the Byzantines. Many of them were crossbowmen. The retinues carried out light cavalry missions or harrashed the opponent with arrow shots preparing thus the assault of heavily armored horsemen. The knights tactic was the rapid and mass impetuous charge against the enemy that had been first “softened up” from the infantry missle weapons. They should however be supported by good infantry or light horsemen because they were in danger from their impetuosity to be drawn into ambushes. In the passage of time this became difficult because of the Byzantine army decline with a lot of devastating defeats as a result. 1009 A D Duke Meles revolted attempting to make the city of Barri independent. The army sent against him included: Dani, Rossi and Gualani.(Danes, Russians, and Welsh;). Barri was taken but Meles revolted again in 1011 aided by the Normans. In 1018 Vasilios Boionanes crushed the Normans at the battle of Ofante. 1018 A D General Vasileios Boioannes with an army that included Norman knights went to Sicily and took Messsina from the Arabs 1038-1041 A D A campaign in Sicily and Southern Italy under general George Maniakes included Western mercenaries. The Norman commander Gulliome de Hauteville killed the emir of Syracuse earning the nickname «Iron hand». 1041 A D The Norman general Hervé revolted against Michael IV and led his 300 Normans soldiers in Eastern Asia Minor in order t make it an independent state. – After fighting the Seltzuks and captured by the emir Abu Nashr was sent to the emperor in chains but he was pardoned 1060 A D The Norman general Robert Crispin led the Normans of Edessa against the Seltzuks. 1067 A D Roussel de Bailleul enters Byzantine service. Chroniclers call him Ruselios or Urselios. 1071 A D The Normans under de Bailleul desert emperor Romanos Diogenes at Mantzikert. 1073 A D Roussel de Bailleul attempts to create a principality in Asia Minor with Ancara as its capital 1074 A D The Norman commander Raimbaud who served under general Brachamius is killed in battle against Armenian rebel Tornicius. Ο Roussel de Bailleul is surrendered by the Amaseans to Alexius Komnenos 1081 A D Alexius Komnenos bribes the German «Latinikoi” to enter Constanopolis without a fight. 1081 A D The “Latinikon” under the command of Constantine Umvertopoylos takes part in the dissastrus battle of Durazo (Dyrrachium) 1089 A D The “Latinikon” under the command of Constantine Umvertopoylos beats the Petseneges outside Philipopolis 1091 A D 500 knights sent by the duke of Burgundy take part in the battle of Levunium against the Petseneges 1122 A D Battle of Verroe, against the Petseneges. The Normans and Flemings crush Petseneg heavy cavalry. 1143-1180 A D Great numbers of Germans and French knights enter the Byzantine service because of Manuel Komnenos dynastic. 1173 A D Western mercenaries defend Ancona from the Normans 1176 A D The “Latinikon” regiment is wiped out at Myriocephalon. 1180 A D The German and Italian “Latinikon” regiments fight against the Hungarians at the battle of Shemlin. 1182 A D The “Latinikon” regiment is decimated during the anti-Latin riots thαt occured in the city 1211 A D Theodore Laskaris Italian soldiers distinguish themselves in a battle outside of Pissidian Antioch 1259 A D Hungarians knights in Byzantine Service fight against the Romania Franks in Pelagonia 1398-9 A D. The knights of Marshall Boucicaut defend Constantinople from the Turks 1453 A. D. The soldiers of “protostator” Gustiniani defend Constantinople from the Turks until the fatal wounding of their commander. The University of Cambridge “History of the Byzantine Empire”(in Greek ) Melissa publications 1966 Europa Militaria The Vikings recreated in color photographs Iohannes Kinnamos Epitome Rerum ab Ioanne et Alexio Comnenis, Augustus Meinke ed., (Bonn 1836) Osprey Military publishing Co: Byzantine Armies 886-1118 Gravett, Christopher, and Nicolle, David. The Normans: Warrior Knights and their Castles. Osprey Publishing: Oxford, 2006 Norwich, John Julius. The Normans in the South 1016-1130. Longmans: London, 1967 Gwatkin, H.M., Whitney, J.P. (ed) et al. The Cambridge Medieval History: Volume III. Cambridge University Press, 1926. A History of the Byzantine Empire by Al. Vasilief Translated from the Russian by S. Ragozin, Madison 1928 Όταν εξιστορείται η επανάσταση του1821 στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες ο Ιερός Λόχος κυριαρχεί στις αφηγήσεις για το στρατό του πρίγκιπα Υψηλάντη. Το γεγονός ότι οι επαναστάτες διέθεταν ιππικό είναι άγνωστο στους περισσότερους. Κι όμως, το ιππικό έπαιξε σημαντικό ρόλο στα γεγονότα της επανάστασης στη Μολδοβλαχία. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ήταν αξιωματικός του Ιππικού. Υπηρέτησε στο ιππικό της φρουράς του Τσάρου. Από τη στολή που φορά σε πίνακες που βρίσκονται στη Ρωσία συμπεραίνουμε ότι ανήκε στους Κοζάκους της Τσαρικής Φρουράς. Οι Κοζάκοι πολεμούσαν ως λογχοφόροι ιππείς και εκτελούσαν αποστολές ελαφρού ιππικού που περιλάμβαναν συνοδείες προσώπων και φαλάγγων, ενέδρες, αναγνωρίσεις και επιδρομές. Οι Κοζάκοι ήταν δημοφιλείς στη Ρωσία και έτσι όταν ο Ναπολέοντας εισέβαλε στα 1812 πολλά εθελοντικά συντάγματα ιππικού της Ρωσικής Εθνοφυλακής ονομάστηκα Κοζάκοι Ο Υψηλάντης τέθηκε επικεφαλής των «Εθελοντών Κοζάκων της Αγίας Πετρούπολης». Η μονάδα σύμφωνα με μια γκραβούρα του Jügel Wolf φορούσε μαύρη στολή και νεκροκεφαλές στο πηλήκιο και τον τελαμώνα του ξίφους. Η μονάδα διακρίθηκε στη μάχη της Δρέσδης όπου ο Υψηλάντης απώλεσε και το χέρι του. Μέτα από αυτό διορίστηκε υπασπιστής του τσάρου και τιμητικά έφερε την μαύρη στολή, της αποστρατευμένης μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους, μονάδας Όταν ο Υψηλάντης ανέλαβε την Αρχή της Φιλικής Εταιρίας προσπάθησε να οπλίσει το στράτευμά του από τα αποθέματα που οι Ρώσοι χρησιμοποιούσαν για τη στήριξη των φιλικών προς αυτούς Γερμανικών κρατιδίων της εποχής ή για την πρόκληση ταραχών στα Βαλκάνια με σκοπό την εξασθένηση της Τουρκίας. Μαζί με τον Ιερό Λόχο και τον ουλαμό πυροβολικού ο Υψηλάντης σχημάτισε ένα σώμα από 12 αρχικά λογχοφόρους ιππείς με διοικητή τον Καραγιώργη. Οι πηγές εποχής τους ονομάζουν ουλάνους αλλά το πιθανότερο είναι ότι η στολή τους θα θύμιζε περισσότερο τη στολή των «Εθελοντών Κοζάκων της Αγίας Πετρούπολης». Είναι δύσκολο να δεχτούμε ότι η συγκέντρωση των εθελοντών και προμήθεια τόσου υλικού έγιναν χωρίς την ανοχή της Ρωσσικής μυστικής αστυνομίας (Οχράνκα). Επίσης ένας ακόμα μεγαλύτερος αριθμός ιππέων προσκολλήθηκε στον επαναστατικό στρατό με το ξέσπασμα των συγκρούσεων. Πρώτα εβδομήντα ουλάνοι διοικούμενοι από τον Γκορνόβσκυ και κατόπιν μια ίλη 260 Κοζάκων μαζί με δώδεκα Τατάρους της Κριμαίας. Δεν αποκλείεται όλοι αυτοί οι άντρες να μην έφεραν τα τσαρικά εμβλήματα αλλά οι ρωσικές στολές και οπλισμός σίγουρα θα έκαναν τους Οθωμανούς να υποψιάζονται Ρωσική ανάμειξη. Οι ουλάνοι έφεραν μπλε στολές με κόκκινα επιρράματα στα μανίκια και το λαιμό ενώ οι Κοζάκοι αντί στολής μάλλον τα παραδοσιακά τους φαρδιά παντελόνια και γούνινους σκούφους. Θεωρείται μάλλον απίθανο ότι όλοι αυτοί ιππείς θα διέφευγαν της προσοχής των τσαρικών συνοριακών στρατευμάτων που μπορούσαν να τους απαγορεύσουν την διέλευση. Οι Ρώσοι συνοροφύλακες έκαναν τα «στραβά μάτια», πιθανόν κατόπιν εντολής. Ενώ οι ουλάνοι του ρωσικού στρατού ήταν τακτικά στρατεύματα οι Κοζάκοι και οι Τάταροι δεν φημίζονταν για την πειθαρχία τους Είναι πιθανό ότι πολλές από τις ακρότητες που αποδίδονται στο στρατό του Υψηλάντη να οφείλονται σε αυτούς Οι ιππείς του Υψηλάντη έφεραν σαν κύριο όπλο τους τη λόγχη. Στα μέσα του 17ου αιώνα η λόγχη είχε εξαφανιστεί σαν όπλο ιππέων στην Ευρώπη εκτός από την Πολωνία.. Όταν το όπλο των λογχοφόρων ανασυστάθηκε στους Ευρωπαϊκούς στρατούς το 19ο αι. η στολή των μονάδων βασίστηκε πάνω στην πολωνική αμφίεση. Οι μάζα των λογχοφόρων είχε αποτελέσματα εναντίον ιππικού αλλά αν η κρούση απορροφήτω από τον εχθρό, οι λογχοφόροι μειονεκτούσαν στην σύγκρουση ιππέα προς ιππέα. Σε ρόλο όμως ελαφρού ιππικού και ακροβολιστών η λόγχη ήταν θανάσιμο όπλο. Με τη λόγχη οι Κοζάκοι εκμηδένισαν τους Γάλλους κατά την υποχώρηση του Ναπολέοντα από τη Ρωσία. Η λόγχη απαιτούσε λιγότερο χρόνο εκμάθησης από το ξίφος και ήταν κατάλληλη για τα πρόχειρα συγκροτημένα τμήματα επαναστατών. Στο σώμα Καρπενησιώτη η δράση των ιππέων ήταν κυρίως οι συγκρούσεις με τουρκικές περιπόλους και παρεμπόδιση των Οθωμανών ανιχνευτών και αγγελιαφόρων. Ο αγώνας είναι ανισος γιατί η αριθμητική υπεροχή των Οθωμανών είανι συντριπτική. Κάποιοι ιππείς διοικούμενοι από τον Ηλία Μύγκλερη διακρίθηκαν σώζοντας μια σχεδία με πρόσφυγες κατά την υποχώρηση του σώματος Καρπενησιώτη από το Γαλάτσι. Τελικά τα τμήματα αυτά διαλύθηκαν όταν πέρασαν στο Ρωσσικό έδαφος μετά τη μάχη του Σκουλενίου. Στο Δραγατσάνι ο μοιραίος Καραβιάς οδήγησε Κοζάκους και τους Τατάρους σε άσκοπες επελάσεις εναντίον οχυρωμένων Οθωμανικών θέσεων και ανέτρεψε τα σχέδια του Υψηλάντη με αποτέλεσμα την καταστροφή του επαναστατικού στρατού και την διάλυση του Ιερού λόχου. Οι ξένοι ιππείς μαλλον διέφυγαν πίσω στη Ρωσσία καθώς η δυσμένεια του Τσάρου ήταν προτιμώτερη από τη μανία των Τούρκων. Ι. Κόκκινου «Ελληνική Επανάσταση» εκδόσεις Μέλισσα Ι. Μελετόπουλου «Εικόνες Αγώνος» εκδόσεις Μέλισσα Philip Haythornthwaite The Russian Army of the Napoleonic Wars (2) ISBN: 9780850457469 Philip Haythornthwaite The Napoleonic Source Book ISBN-10: 1854092871 |
Αναδιφώντας το Παρελθόν χαράζουμε το Μέλλον!
| ΑΡΧΑΙΟ ΙΠΠΙΚΟ |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| Ο Συγγραφεύς, ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΣΚΑΡΜΙΝΤΖΟΣ |
| Ένας από τους πλέον πολυγράφους ιστορικούς συγγραφείς, ειδικευμένος σε θέματα μελέτη η οποία εκτίθεται εν συνεχεία, ώστε όλοι εμείς οι ενασχολούμενοι με την μάχιμη Ιππική Τέχνη να κατανοήσουμε τις ελληνικές "αφετηρίες" της και, αναλόγως, να την εφαρμόσουμε. Κυρίως, ως Έλληνες να γνωρίσουμε το "ιππικό" Παρελθόν μας ώστε να χαράξουμε το, αντιστοίχως, μάχιμο Μέλλον μας! |
| Τεχνικός πληροφορικής CompTIA+ Network certified CompTIA+ Security certified Ιστορικός ερευνητής συγγγραφέας Συνεργάτης των περιοδικών: "Ιστορικές Σελίδες" "ΙΣΤΟΡΙΑ" της εφημερίδος ΕΘΝΟΣ "Ancient Warfare" |
| Αττικός μελανόμορφος αμφορέας του 550 π.Χ. Απεικονίζει την προστασία των πλευρών της φάλαγγος από Ιππικό. Οι Ιππείς, ίσως είναι οι Διόσκουροι. Διακρίνονται τα εμβλήματα των Ευμολπιδών και Φιλαϊδών στους Οπλίτες καθώς και λεπτομέρειες σαγής στους Ίππους. |
| Ανάγλυφη στήλη που παριστά Θεσσαλό Ιππέα από το Μουσείο της Ολυμπίας |
| Αναπαράσταση Θεσσαλού Ιππέως από γκραβούρα του 19ου αιώνος. |
| Αττικό αλογόσχημο ρυτό. Αποδίδεται στο Βρύγο και χρονολογείται γύρω στο 490 – 470 π.χ.χ. |
| Ερυθρόμορφος κρατήρας από την Απουλία. Απεικονίζει Ιππέα και τον εξοπλισμό του. |
| Λεπτομέρεια από τοιχογραφία του Θρακικού τάφου του Kazanluk στη Βουλγαρία που δείχνει λεπτομερώς τη «Σκυθική» σέλλα. |
| «ΛΑΤΙΝΙΚΟΝ» |
| Οι αμφιλεγόμενοι ιππότες του Βυζαντίου |
| Μία ανάπλαση της εικόνας της πιο διαβόητης μονάδας του Βυζαντίου με άγνωστες λεπτομέρειες για τις στολές και τον οπλισμό των Δυτικών μισθοφόρων. |
| Βιβλιογραφία: |
| Βιβλιογραφία: |
| Ευχαρστώ ιδιαίτερα τους Steven Lowe και Timothy Dawson (PhD www. levantia.com.au) και το σύλλογο Μεσσαιωνικών Σπουδων «Ανδεγαυία» (www.angevin.org) για την ευγενική χορηγία των εικόνων και την πολύτιμη βοήθειά τους στην συγγραφή αυτού του άρθρου |
| Κιονόκρανο του 11ου αιώνα που μας δίνει μιά καλή άποψη της εμφάνισης των Νορμανδών ιπποτών. |
| Σύγχρονη αναπαράσταση οπλοστασίου του 13ου αιώνα. (Ευγενική χορηγία angevin.org) |
| Λεπτομέρεια από σύγχρονη αναπαράσταση αλυσιδωτού θώρακα-οπίσθια όψη. (Ευγενική χορηγία angevin.org |
| Γκραβούρα με παράσταση ιππότη του 13ου αιώνα. |
| Ο θυρεός των Ηauteville |
| Σύγχρονη αναπαράσταση «Σικελο-Νορμανδού» ιππότη του 12 ου αι. (Αναπαράσταση Timothy Dawson) |
| ΤΟ ΙΠΠΙΚΟ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΥΨΗΛΑΝΤΗ |
Βιβλιογραφία
| Γκαρβούρα με παράσταση Ρώσου ουλάνου της Ναπολεόντειας πριόδου σαν αυτους που διοικούσε ο Γκορνόβσκυ. |
| Χαρακτηριστικοί τύποι Ρώσων Κοζάκων της Ναπολεόντειας πριόδου. Κάπως έτσι θα ήταν οι ιππείς του Καραβιά. |
| Ο ήρωας Α. Λασσάνης με τη «Μικρά Στολή» των Ρώσων ουλάνων. |
| Γκραβούρα που εικονίζει τον Α. Υψηλάντη με τη στολή των «Κοζάκων της Τσαρικής Φρουράς» |
| Ο Α. Υψηλάντης με τη στολή των «Εθελοντών Κοζάκων της Α. Πετρούπολης» |
| «LΑΤΙΝΙΚΟΝ» |
| The controversial knights of Byzantium |
| ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΠΠΙΚΟ (1000-350 π.Χ.) |
| The Troopers… |
| The Western Legion |
| In Byzantine Service… |
| The LATINIKON in battle… |
| Sources: |
| Special thanks to Steven Lowe and Timothy Dawson (PhD www.levantia.com.au) for their kind assistance in this article |
